Không còn lợi thế lao động giá rẻ, một số doanh nghiệp đang xoay xở tính toán lại các chủng loại sản phẩm có khả năng cạnh tranh cao...
Với chi phí sản xuất đầu vào liên tục tăng thời gian qua, không ít doanh nghiệp cho biết dù vẫn có tăng trưởng nhưng lợi nhuận chắc chắn sẽ bị thu hẹp do sự cạnh tranh quá khốc liệt.
Cạnh tranh từng đơn hàng
Dù ký được hợp đồng xuất khẩu đến tháng 11-2014 cho khách hàng Mỹ (mỗi tháng xuất 60.000 bộ áo vest với giá trị gia công khoảng 400.000 USD) nhưng phó tổng giám đốc Công ty cổ phần may Sài Gòn 2 (TP.HCM), vẫn khá buồn vì 50% đơn hàng sản xuất quần nữ của khách hàng Nhật đã bị rút để chuyển sang Campuchia thực hiện.
Tại Tổng công ty cổ phần May Nhà Bè (NBC), tỉ lệ đơn hàng vẫn tăng 15-20% so với cùng kỳ năm ngoái nhưng phó tổng giám đốc Nguyễn Ngọc Lân thừa nhận sự “cạnh tranh của các quốc gia khác luôn là áp lực đối với ngành dệt may VN nói chung và NBC nói riêng, đặc biệt các quốc gia có năng lực sản xuất lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh”.
“Khó sống” với hàng giá trị thấp
Ông Phạm Xuân Hồng, chủ tịch Hội Dệt may thêu đan TP.HCM (Agtek), kể trong một chuyến khảo sát mới đây của Agtek ở Campuchia, mức lương nhân công ngành may của quốc gia này hiện dao động 100-120 USD/tháng, thấp hơn mức bình quân 220-250 USD/tháng tại VN. “Nếu xem yếu tố lương là cơ bản nhất để đánh giá ưu thế cạnh tranh, rõ ràng nhà đặt hàng đương nhiên phải chọn nơi nào có chi phí thấp, có mã hàng phù hợp để cân nhắc kế hoạch sản xuất sao cho có lợi” - ông Hồng nói.
Trong khi đó, dù được đánh giá có lao động kỹ thuật cao, tay nghề may giỏi nhưng với bất lợi chi phí sản xuất đầu vào ngày một leo thang, nên VN đang dần được các nhà đặt hàng lựa chọn để lại những đơn hàng đòi hỏi độ kỹ thuật khó, công may nhiều thay cho các đơn hàng có giá trị thấp, kỹ thuật giản đơn. “Chi phí lao động thấp từ Bangladesh, Sri Lanka, Pakistan sẽ rất thích hợp cho các mặt hàng chăn, drap gối, bảo hộ lao động, sơmi giá rẻ sản xuất ở đây” 
Đơn cử nếu so với cùng thời điểm năm ngoái, hiện các doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đối mặt với hàng loạt chi phí tăng, từ lương cơ bản tăng dẫn đến tiền lương và thu nhập phải tăng theo để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người lao động, đến chi phí phục vụ sản xuất như xăng dầu, điện... có chiều hướng tăng chứ không giảm, khiến sức cạnh tranh ngày một giảm dần. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các nhà xuất khẩu trong nước luôn rơi vào thế bị động, chỉ chờ nhà đặt hàng “cơ cấu” nguồn cung theo chủ đích của mình muốn.
Việc chuyển đổi sản xuất sản phẩm có giá trị thấp sang sản phẩm có giá trị cao, cũng như chuyển đổi mô hình sản xuất từ gia công sang FOB (mua nguyên liệu, bán thành phẩm) và cao hơn nữa là ODM ((tự thiết kế, sản xuất và bán sản phẩm cho khách hàng) “hoàn toàn không phải là chuyện đơn giản và không phải doanh nghiệp nào cũng làm được, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ” (Chuyen hang bac nam)
Lấy ví dụ tại công ty mình, ông Hùng cho biết lúc trước một áo jacket gia công với kết cấu may vừa phải được khách hàng trả 3 USD/áo. Nhưng bây giờ khách đặt hàng đã trả đến 7 USD/áo vì công ty nhận may mẫu áo có độ phức tạp cao hơn, yêu cầu kỹ thuật nhiều hơn. “Làm được đơn hàng có giá cao này, đương nhiên chúng tôi phải đầu tư đội ngũ lao động khéo léo, thiết bị sản xuất cũng được nâng cấp đầu tư tương xứng để chuyển đổi phẩm cấp đơn hàng” - ông Hùng chia sẻ.